Przyczyny i skutki globalnych procesówInflacja w Polsce i na świecie

Co to jest inflacja i dlaczego rośnie?

Inflacja to proces powszechnego wzrostu cen w gospodarce. Najczęściej jest rozumiana jako średnie zmiany cen konsumpcyjnych towarów i usług nabywanych przez gospodarstwa domowe.

https://chronimyrodziny.gov.pl/wp-content/uploads/2021/12/inner_image_06-kopia-2-kopia.jpg
Skutki inflacji

Skutkiem procesu inflacyjnego jest spadek siły nabywczej pieniądza: za złotówkę możemy kupić coraz mniej towarów. Należy jednak pamiętać, że umiarkowana inflacja (2-4% w skali roku) jest zjawiskiem pożądanym w rozwiniętych gospodarkach i pozytywnie wpływa na wzrost gospodarczy – co potwierdzają opinie większości uznanych ekonomistów. Wynika to między innymi z faktu, że inflacja zapewnia odpowiedni bufor pozwalający na uniknięcie deflacji, czyli spadku cen w gospodarce.

Koszyk inflacyjny

Informacje na temat inflacji w Polsce podawane są przez Główny Urząd Statystyczny (GUS). Inflacja jest liczona na podstawie badania cen na rynku detalicznym i ankiet o wydatkach kilku tysięcy wylosowanych rodzin w Polsce. Na tej podstawie GUS tworzy tzw. koszyk inflacyjny, składający się z 12 kategorii produktów nabywanych przez polskie gospodarstwa domowe – co roku publikowane są ich wagi w koszyku. Dane za 2020 r. wyglądają następująco: żywność i napoje bezalkoholowe – 25,24%, użytkowanie mieszkania i nośniki energii – 18,44%, transport – 9,89%, rekreacja i kultura – 6,62%, napoje alkoholowe i wyroby tytoniowe – 6,25%, restauracje i hotele – 6,12%, wyposażenie mieszkania i prowadzenie gospodarstwa domowego – 5,80%, inne towary i usługi – 5,72%, zdrowie – 5,29%, odzież i obuwie – 4,94%, łączność – 4,54% i edukacja – 1,15%.

Stopy procentowe i cel inflacyjny

Emisją pieniądza zajmują się przeważnie banki centralne. Ich głównym celem jest dbanie o stabilny poziom cen w gospodarce. W większości państw na świecie banki centralne przyjmują określony cel inflacyjny, czyli docelowy i zakładany poziom inflacji w kraju.

W Polsce rolę banku centralnego pełni Narodowy Bank Polski (NBP). Cel inflacyjny został określony na poziomie 2,5% z dopuszczalnymi odchyleniami o +/- 1 p.p. (czyli tolerowane pasmo wahań inflacji wynosi 1,5-3,5%).

Banki centralne wpływają na inflację między innymi poprzez ustanawianie krótkoterminowych stóp procentowych. Stopy procentowe określają koszt pieniądza na rynku – im wyższe stopy, tym co do zasady droższe jest wzięcie kredytu. W Polsce stopy procentowe określa Rada Polityki Pieniężnej (RPP).

Stopy procentowe i cel inflacyjny

Emisją pieniądza zajmują się przeważnie banki centralne. Ich głównym celem jest dbanie o stabilny poziom cen w gospodarce. W większości państw na świecie banki centralne przyjmują określony cel inflacyjny, czyli docelowy i zakładany poziom inflacji w kraju.

W Polsce rolę banku centralnego pełni Narodowy Bank Polski (NBP). Cel inflacyjny został określony na poziomie 2,5% z dopuszczalnymi odchyleniami o +/- 1 p.p. (czyli tolerowane pasmo wahań inflacji wynosi 1,5-3,5%).

Banki centralne wpływają na inflację między innymi poprzez ustanawianie krótkoterminowych stóp procentowych. Stopy procentowe określają koszt pieniądza na rynku – im wyższe stopy, tym co do zasady droższe jest wzięcie kredytu. W Polsce stopy procentowe określa Rada Polityki Pieniężnej (RPP).

Przyczyny podwyższonej inflacji

Przyczyny inflacji są złożone, jednak podstawowym podłożem obecnie obserwowanych wzrostów inflacyjnych jest kryzys wywołany rozwojem pandemii koronawirusa, która istotnie zaburzyła procesy ekonomiczne zachodzące po stronie zarówno popytowej, jak i podażowej.

Na skutek koniecznego zamknięcia części zakładów produkcyjnych oraz długotrwałego ograniczenia produkcji przemysłowej (nie tylko w Europie, lecz na całym świecie, zwłaszcza w Azji) istotnie wyhamowała produkcja dóbr konsumpcyjnych oraz niezbędnych materiałów i półproduktów.

Zamknięcie gospodarek spowodowało w początkowym okresie także drastyczne ograniczenie wydatków firm i gospodarstw domowych. Po zniesieniu większości obostrzeń nastąpił gwałtowny skok konsumpcji i inwestycji - wiele osób postanowiło wykorzystać nagromadzone oszczędności, szczególnie że dzięki hojnej interwencji rządów większości rozwiniętych krajów uratowanych zostało tysiące firm i miejsc pracy.

Niestety strona podażowa (produkcyjna) nie była w stanie się tak szybko zregenerować i nadążyć za rosnącym popytem: poprzerywane przez pandemię łańcuchy dostaw wciąż nie zostały w pełni odbudowane. W efekcie silna rywalizacja o ograniczone dobra konsumpcyjne i inwestycyjne powoduje zwiększenie ich cen. Dodatkowo, na wzrosty cen wpływają napięcia geopolityczne i polityka klimatyczna adoptowana przez kolejne znaczące obszary gospodarcze.

Wyhamowanie produkcji
[COVID-19]

Nagły skok popytu
[odłożone wydatki]

Wydatki państw
na walkę z pandemią

Wzrost kosztów
transportu towarów

Przerwane łańcuchy
dostaw na świecie

Napięcia geopolityczne
i wzrost cen energii